Wat als de langstlevende niet meer kan beslissen
In Nederland leven zo’n 300.000 mensen met dementie. Als een partner overlijdt terwijl de ander dementerend is kan dat voor een behoorlijk complexe situatie zorgen. Wie neemt de beslissingen? Hoe bescherm je de belangen van alle betrokkenen? En wat betekent dit voor de afwikkeling van de nalatenschap?
De juridische werkelijkheid
Bij dementie is er meestal sprake van een geleidelijk proces. Zo kan iemand in het begin nog heel goed bepaalde beslissingen nemen, maar naarmate de ziekte vordert, kan dat steeds moeilijker. Voor de afwikkeling van een nalatenschap is het belangrijk vast te stellen of de langstlevende partner nog wilsbekwaam is. Dat op zichzelf kan al een emotionele vraag worden.
Een arts kan niet zomaar bepalen dat iemand wilsonbekwaam is voor alles. Wilsbekwaamheid wordt per handeling beoordeeld. Iemand kan bijvoorbeeld nog wel in staat zijn om te beslissen over dagelijkse boodschappen, maar niet meer over de verkoop van een woning.
Wanneer zijn beschermingsmaatregelen nodig?
Als de langstlevende partner niet meer in staat is om zelfstandig beslissingen te nemen over de nalatenschap, moet er een wettelijke vertegenwoordiger komen. Dit kan op verschillende manieren:
- Mentorschap: voor persoonlijke aangelegenheden zoals zorg en behandeling.
- Bewind: voor financiële zaken en vermogensbeheer.
- Curatele: de meest vergaande maatregel waarbij iemand volledig handelingsonbekwaam wordt.
Houd er rekening mee dat het aanvragen van deze maatregelen tijd kost. De rechtbank moet er namelijk een beslissing over nemen en dit kan wel enkele maanden duren. Als een nalatenschap van een partner moet worden afgewikkeld, komt dit vaak gedurende deze periode helemaal stil te liggen.
Een voorbeeld uit de praktijk
Mevrouw De Jong verliest haar echtgenoot. Zij lijdt al enkele jaren aan Alzheimer en woont in een verzorgingshuis. De drie kinderen moeten nu beslissingen nemen over de ouderlijke woning, maar juridisch gezien is hun moeder nog steeds eigenaar voor de helft van de woning.
De kinderen kunnen niet zomaar namens hun moeder handelen. Ook niet als ze denken te weten wat zij zou willen. Zonder wettelijke vertegenwoordiging kunnen ze geen koopovereenkomst tekenen, geen bankrekeningen opheffen of andere belangrijke handelingen verrichten.
De wettelijke verdeling onder druk
Het Nederlandse erfrecht kent sinds 2003 de wettelijke verdeling, waarbij de langstlevende alle goederen verkrijgt en de kinderen een vordering. Dit systeem gaat uit van een handelingsbekwame langstlevende die de nalatenschap kan beheren.
Bij dementie werkt dit systeem dus niet goed. De dementerende partner kan het vermogen niet beheren, maar de kinderen hebben geen zeggenschap omdat zij alleen een vordering hebben. Dit kan leiden tot vermogensverlies, bijvoorbeeld doordat rekeningen niet worden betaald of onderhoud aan de woning achterwege blijft.
Problemen voorkomen
Een levenstestament kan veel problemen voorkomen. Hierin kan iemand, toen hij of zij nog wilsbekwaam was, aangeven wie beslissingen mag nemen als dat zelf niet meer gaat. Ook kan bijvoorbeeld in een testament worden afgeweken van de wettelijke verdeling als één van de partners al dementerend is.
Hoe kan een RegisterExecuteur helpen?
Een RegisterExecuteur ondersteunt families in deze situatie op verschillende manieren:
Advisering vooraf: Bij het voorbereiden van de nalatenschap wordt rekening gehouden met mogelijke dementie. Denk aan het opstellen van een levenstestament of het aanpassen van het testament.
Coördinatie tijdens afwikkeling: De RegisterExecuteur onderhoudt eventueel contact met bewindvoerders, mentoren of curatoren en zorgen voor een gecoördineerde aanpak.
Praktische ondersteuning: Van het aanvragen van beschermingsmaatregelen (zoals mentorschap, bewind of curatele) tot het regelen van de dagelijkse zaken die niet kunnen wachten.
Bemiddeling: Tussen familieleden kunnen spanningen ontstaan over de beste aanpak. De RegisterExecuteur kan als neutrale professional helpen bij het vinden van oplossingen.
Financiële bescherming
Bij dementie is extra aandacht nodig voor de financiële positie van de langstlevende. Denk aan:
- Het veiligstellen van voldoende liquide middelen voor zorgkosten
- Het beschermen tegen financieel misbruik
- Het waarborgen van de kwaliteit van leven
- Het voorkomen van onnodige vermogensvermindering
Een RegisterExecuteur kent de valkuilen en helpt bij het maken van de juiste keuzes, altijd in samenspraak met de wettelijke vertegenwoordiger van de dementerende.
Complex, maar niet onmogelijk
Dementie maakt de afwikkeling van een nalatenschap complex, maar niet onmogelijk. Met de juiste juridische maatregelen en professionele begeleiding kunnen families ook in deze moeilijke situatie tot een goede afwikkeling komen. Het is wel belangrijk om tijdig hulp in te schakelen, bij voorkeur al in de voorbereidingsfase.
Thema's in dit bericht: