Linda en Peter wonen al vijftien jaar samen. Ze hebben een samenlevingscontract, een gezamenlijke bankrekening en een koophuis op beider naam. “We hebben alles goed geregeld,” vertellen ze. Maar klopt dat wel?
Samenwonen is geen huwelijk
Voor veel stellen voelt hun relatie even stevig als een huwelijk. Emotioneel is dat ook zo. Juridisch ligt het anders. Waar gehuwden automatisch van elkaar erven, geldt dat voor samenwoners niet. De wet kent simpelweg geen erfrecht voor ongehuwde partners.
Overlijdt Peter morgen, dan gaat zijn deel van de nalatenschap naar zijn kinderen uit een eerder huwelijk. Linda erft niets. Sterker nog: ze kan geconfronteerd worden met kinderen die hun erfdeel opeisen, inclusief de helft van de waarde van het huis waarin ze woont. Dit is geen uitzonderingssituatie. Dit is wat de wet voorschrijft als je niets regelt.
Samenlevingscontract en verblijvingsbeding
Linda en Peter hebben een samenlevingscontract. Dat is een goede eerste stap. Je legt ermee vast wie wat bezit en hoe jullie financieel met elkaar omgaan. Het is ook belangrijk voor de erfbelasting: zonder zo’n contract betaal je als nabestaande fors meer.
Maar hier zit het misverstand dat we vaak tegenkomen: een samenlevingscontract regelt geen erfrecht. Het bepaalt niet wie er erft. Zonder testament blijft de langstlevende partner juridisch buiten de nalatenschap.
In veel contracten staat ook een verblijvingsbeding. Dat zorgt ervoor dat gezamenlijke bezittingen automatisch naar de langstlevende gaan. De gezamenlijke bankrekening, de samen gekochte inboedel: die hoeven niet via de nalatenschap te lopen. Dat is fijn, maar het is ook alles. Peters spaargeld op zijn eigen rekening? Valt erbuiten. De auto op zijn naam? Gaat naar zijn kinderen.
Zonder testament geen echte bescherming
Wil je je partner goed achterlaten, dan is een testament onmisbaar. Alleen daarin kun je vastleggen dat je partner erft, onder welke voorwaarden en wanneer. Je kunt een woonrecht opnemen, de aanspraken van kinderen uitstellen, of bepalen dat je partner eerst verzorgd moet zijn voordat anderen aan bod komen.
Voor Linda en Peter zou een testament het verschil maken tussen “de kinderen kunnen hun deel opeisen” en “Linda kan in het huis blijven wonen zolang ze wil.”
De combinatie van samenlevingscontract, verblijvingsbeding én testament zorgt voor een juridisch sluitend geheel. Eén van die drie weglaten laat gaten vallen waar nabestaanden in kunnen struikelen.
De woning als valkuil
Bij veel samenwoners is de woning het grootste vermogensbestanddeel. En juist daar gaat het mis. Stel dat de woning op naam van één partner staat, terwijl de ander meebetaalt aan de hypotheek of verbouwingen. Zonder goede vastlegging ontstaan geen automatische rechten. Bij overlijden kan de betalende partner met lege handen staan.
Ook bij een woning op beider naam is alertheid geboden. Als kinderen uit een eerdere relatie hun erfdeel opeisen, kan de langstlevende gedwongen worden om te verkopen of een forse som geld vrij te maken.
Vergeet het pensioen niet
Veel pensioenfondsen keren alleen nabestaandenpensioen uit aan partners die officieel zijn aangemeld én een notarieel samenlevingscontract hebben. Zonder die registratie heb je geen recht op partnerpensioen, hoe lang je ook hebt samengewoond. Het kan gaan om zeventig procent van het ouderdomspensioen. Controleer of jullie situatie correct is vastgelegd.
Voorkom aannames
De meeste problemen komen niet voort uit onwil, maar uit aannames. De aanname dat samenwonen automatisch rechten oplevert. De aanname dat een verblijvingsbeding alles regelt. De aanname dat “we het later nog wel een keer goed vastleggen.”
Sta daarom nu stil bij de vragen die er straks toe doen. Wat gebeurt er met de woning als één van jullie overlijdt? Kan de langstlevende de woonlasten dragen? Hoe worden kinderen beschermd zonder de partner in de knel te brengen? Door deze vragen nu te stellen, voorkom je dat beslissingen later onder emotionele druk moeten worden genomen.
Wanneer professioneel advies?
Zodra er sprake is van een eigen woning, kinderen uit verschillende relaties of ongelijke vermogens, schieten standaardoplossingen tekort. Een RegisterExecuteur kijkt naar het geheel: wat juridisch mogelijk is, fiscaal verstandig en praktisch uitvoerbaar. Linda en Peter dachten alles geregeld te hebben. Met de juiste begeleiding kan dat ook echt zo zijn.
Dit artikel is het eerste deel van het themajaar 2026: Langstlevende Verzorging. In de komende artikelen gaan we dieper in op specifieke situaties en oplossingen.
Thema's in dit bericht: