Toen Jan overleed, was het verdriet groot. Maar er was ook rust. Alles was immers goed geregeld. Tenminste, dat dacht zijn vrouw Els. Samen hadden ze jaren geleden een testament laten opstellen waarin een vruchtgebruik-keuzelegaat was opgenomen. Els mocht na het overlijden van Jan kiezen welke bezittingen zij in vruchtgebruik wilde verkrijgen, zodat zij verzorgd achterbleef. De kinderen zouden hun erfdeel in blote eigendom krijgen.
“Dat komt later wel,” zei Els destijds tegen haar dochter Marieke. “Ik zie wel wat nodig is.”
En zo gebeurde er niets. Er werd geen keuze gemaakt, niets vastgelegd, niets verdeeld. De bankrekeningen bleven op naam van Jan en Els staan. De woning bleef onverdeeld. De administratie schoof steeds verder naar de achtergrond, verdrongen door rouw en het leven dat doorging.
Tien jaar later
Els werd ouder en haar gezondheid ging achteruit. Marieke en haar broer Thomas begonnen zich zorgen te maken. Er moest van alles geregeld worden: zorg, financiën, misschien zelfs de verkoop van de woning.
Toen pas werd het testament weer uit de la gehaald.
“Maar mam,” zei Thomas, “je hebt nooit gekozen wat je in vruchtgebruik wilde hebben.”
Els keek hem verbaasd aan. “Dat hoefde toch niet meteen?”
Maar dat was nu precies waar het misging. Het vruchtgebruik-keuzelegaat gaf Els het recht om te kiezen. Zonder die keuze was er juridisch niets geconcretiseerd. Er was nooit vastgelegd welke goederen onder het vruchtgebruik vielen en dus was ook nooit duidelijk geworden wat van de kinderen was en wat Els mocht gebruiken.
Gevolgen die niemand voorzag
De woning kon niet zomaar verkocht worden, want de eigendomsverhoudingen waren nooit uitgewerkt. De kinderen hadden formeel rechten, maar die bestonden alleen op papier. Fiscale termijnen waren intussen verstreken en daarmee ook de mogelijkheden om zaken te optimaliseren. En wat misschien het pijnlijkst was: er ontstonden spanningen. Thomas en Marieke hadden allebei hun eigen beeld van wat eerlijk was en wat hun vader bedoeld had. Dat hoeft op zich geen probleem te zijn, maar zonder duidelijke vastlegging ontbreekt het fundament om dat gesprek goed te voeren.
Wat ooit bedoeld was als bescherming van Els, werd een bron van onduidelijkheid.
Wat er ontbrak
Er was wel een testament. Daar lag het niet aan. Wat ontbrak, was de afwikkeling erna. Een vruchtgebruik-keuzelegaat is een doordacht middel om de langstlevende verzorgd achter te laten, maar het vraagt om actie bij het eerste overlijden. Er moet een bewuste keuze worden gemaakt; die keuze moet worden vastgelegd, en de verdeling moet juridisch en fiscaal worden uitgewerkt. Zonder die stappen blijft alles in een tussentoestand hangen waar niemand iets aan heeft.
De les van Els
Uiteindelijk werd de nalatenschap alsnog afgewikkeld. Maar met meer moeite, hogere kosten en meer emotie dan nodig was geweest.
Had er bij het eerste overlijden een RegisterExecuteur meegekeken, dan was het anders gelopen. Een RegisterExecuteur had direct na het overlijden van Jan samen met Els de keuze doorlopen, de vastlegging verzorgd en de verdeling uitgewerkt. In een periode van rouw schuif je dit soort zaken makkelijk voor je uit. Een professional naast je zorgt ervoor dat het toch gebeurt.
Marieke verwoordde het achteraf zo: “Het ging niet mis omdat er niets geregeld was. Het ging mis omdat niemand ons vertelde dat er nog iets moest gebeuren.”
Langstlevende verzorging vraagt om meer dan een goed testament
Langstlevende verzorging houdt niet op bij het opnemen van een regeling in een testament. Het vraagt om tijdige uitvoering. Juist bij een vruchtgebruik-keuzelegaat moet er bij het eerste overlijden worden gehandeld, zodat de bescherming werkt zoals bedoeld en de rust behouden blijft.
Een RegisterExecuteur begeleidt dat proces en legt de gemaakte keuzes en afspraken vast in een Digitaal Nalatenschapsdossier. Zo blijft alles inzichtelijk en toegankelijk op het moment dat het ertoe doet.
Dit artikel is het derde deel van het themajaar 2026: Langstlevende Verzorging.
In de komende artikelen gaan we dieper in op specifieke situaties en oplossingen.
Thema's in dit bericht: